Dracocephalum از کلمات یونانی drakon به معنی اژدها و kehale به معنی سر اژدها گرفته شده، و اشاره به ظاهر گل ها دارد. این جنس با گونه های علفی، یک ساله یا چند ساله، درختچه ای با برگ های ساده متقابل است و گل آذین آن شبیه سنبله، با حلقه های دو لبه ای گل می باشد. پراکنش آن در اروسیا و شمال امریکاست.
گیاهشناسی
بادرشبی، گیاهی است علفی و یکساله که منشا آن جنوب سیبری و سراشیبیهای هیمالیا گزارش شده است. این گیاه بطور خودرو در قزاقستان، مغولستان، چین و روسیه می روید. ریشه بادرشبی مستقیم و طول آن 20 سانتیمتر است که انشعابهای فراوانی دارد. ساقه بادرشبی مستقیم، ارتفاع آن متفاوت و بین 80 تا 120 سانتیمتر است. اواخر دوره رویشی گیاه، قسمت تحتانی ساقه ( پای ساقه) کم و بیش چوبی میشود. ساقه اصلی از انشعابهای فراوانی برخوردار است. ساقه ها به علت دارا بودن آنتوسیانین، معمولا بنفش رنگ هستند. برگهای متقابل، به طول 1.7 تا 2.8 و به عرض 0.9 تا 1.6 سانتیمتر میباشند. رنگ برگها سبز تیره است و در حاشیه آنها بریدگیهای دندانه ای شکل وجود دارد. گلها به رنگ بنفش تیره مایل به آبی و بندرت سفید رنگ هستند.
گلها در قسمت فوقانی ساقه های گل دهنده، روی چرخه هایی قرار میگیرند که در هر چرخه 6 گل وجود دارد.کاسبرگها به طول 0.7 تا 0.9 سانتیمتر و زنگوله ای شکل هستند. کاسبرگها از کرکهای بسیار ظریفی پوشیده شده اند. گلهای بادرشبی شهد آورند. میوه فندقه به طول 2.4 تا 2.8 میلی متر و رنگ آن قهوه ای مایل به سیاه است.وزن هزار دانه، 1.7 تا 1.2 گرم است.
خواص دارویی
بادرشبو بویی خوش و دلپذیر همچون بوی بادرنجبویه دارد. آن را التیامبخش زخم میدانند و از عرق بادرشبو به عنوان تقویت کننده قلب و آرامبخش استفاده میشود. آن را دارای خواص آرامشبخش، اشتهاآور و ضدنفخ نیز دانستهاند. در ایران سه دارو از این گیاه تهیه شدهاست.
طریقه مصرف
استفاده مستقیم از بادرشبی معمولاً مرسوم نبوده و کلاً جهت تهیه عرق بادرشبو به عنوان مقوی قلب و آرام بخش مصرف سنتی دارد. مهمترین مواد موثر دارویی: روغن فرار (اسانس)، ترکیبات فنلیک، فلاونوئید، موسیلاژ، املاح معدنی. خواص درمانی بادرشبو : بادشکن، معرق، ضد اسپاسم، ضد ویروس، ضد میکروب. موارد استعمال در پزشکی سنتی: مقوی، مدر، قابض، بادشکن و ضد تب، آرام بخش، التیام دهنده زخم مقدار و دستور مصرف: مقدر 4-2 گرم روزی سه بار به صورت دم کرده می باشد. البته بادرشبو در ارومیه زیاد کشت می شود و عرق این گیاه (به صورت شربت) در این شهر جهت آرام بخشی و مقوی قلب توصیه می شود. بادرشبو متاسفانه به اشتباه بادرنجبویه گفته می شود(هرچند دارای اثرات دارویی مشابهی هم در اکثر موارد دارند اما این دو گیاه از دو جنس متفاوتی اند.
تا کنون 50 گونه متعلق به جنس نعناع شناسایی شده اند که از بین این گونه ها تعداد کمی ارزش دارویی دارند و توسط انسان استفاده می شوند. نعناع گیاهی است دو رگ که به صورت خود به خودی در طبیعت به وجود آمده است.
برخی از محققان معتقدند که نعناع از تلفیق گونه های آکواتیکا و اسپیکاتا (به ویریدیس نیز معروف است) به وجود آمده است.
گونه اسپیکاتا نیز گیاهی است دورگ که از تلفیق گونه لانگیفولیا و گونه روتوندیفولیا حاصل شده است. در میان این گیاهان ، وجود «منتول» تنها در اسانس گونه آکواتیکا به اثبات رسیده است.
در مورد منشا این گیاه اختلاف نظرهایی وجود دارد. عده ای از گیاه شناسان آسیا را منشا نعناع می دانند. در حالی که ، برخی دیگر منشا آن را انگلیس دانسته و معتقدند که این گیاه در قرن هفدهم، در انگلیس به وجود آمده است. نعناع در نواحی معتدل اروپا ، آسیا، شمال آمریکا، و استرالیا در سطوح وسیعی می روید. این گیاه به دو فرم مختلف نعناع سیاه یا قرمز(واریته افیسینالیس و فرم روبسنز یا میکام) و نعناع سبز(واریته افیسینالیس فرم پالسنس) یافت می شود.
در اکثر کشورها ، فرم رویسنز (میکام) کشت می شود.
نعناع، گیاهی است علفی و چند ساله ، اندامهای هوایی آن تحت تاثیر سرمای زمستان خشک می شوند. ولی اندامهای زیرزمینی (استلونها و ریزومها) ، زنده بوده و فعالیت خفیفی دارند. ضخامت ریشه نعناع 3 تا 4 میلی متر است. ریشه رستها (استلونها) و ریزومها دارای گره های متعددی است که محل رویش ریشه های باریک و در نتیجه تشکیل گیاهان کوچک در اطراف پایه مادری می باشد. اندامهای زیرزمینی نعناع به رنگ سفید ، نازک و به طول 5 تا 20 سانتی مترند. ریشه نعناع چندان عمیق نیست و به صورت پراکنده در سطح خاک قرار دارد.
ریشه رستها به صورت انشعابهای متعدد بلند و سفید رنگ از ریزوم خارج می شوند. ریشه رستها اندامهایی هستند که برای تکثیر گیاه مورد استفاده قرار می گیرند. از رشد ریزومها، اندامهای هوایی(ساقه و برگ) به وجود می ایند.
نعناع دارای ساقه ای چهار گوش و به واسطه وجود آنتوسیانینها در آنها، به رنگ بنفش هستند. طول ساقه متفاوت بوده و به شرایط اقلیمی محل رویش گیاه بستگی دارد و بین 30 تا 100 سانتی متر است. قسمت بالایی ساقه نسبت به قسمت پایینی از انشعابهی بیشتری برخوردار است.
در این گیاه ، برگها بلند، به طول 3 تا 9 و به عرض 1 تا 3 سانتی متر، بیضی شکل ، پهن، در کناره ها دندانه دار و به رنگ سبز تیره مشاهده می شوند. رگبرگ ها
به رنگ آبی و در پهنک برگ دارای انشعابهای فراوانی هستند. حفره های محتوی اسانس در هر دو طرف برگ وجود دارند.
گلهای نعناع، بنفش روشن و به صورت خوشه های مجتمع روی چرخه هایی قرار دارند که هر چرخه مرکب از 6 تا 7 گل است. عمر گلها بسیار کوتاه بوده و مدت کمی پس از تشکیل از گیاه جدا می شوند. میوه کپسولی، کوچک و به رنگ قرمز تیره است. بذر این گیاه فاقد قوه رویشی است. به واسطه وجود اسانس در پیکر رویشی ، گیاهان از بویی مطبوع و مزه ای خنک و کمی تند برخوردارند. اسانس در ابتدای رویش گیاهان ، در پیکر رویشی ساخته و ذخیره می گردد. با رشد گیاه، سرعت سنتز اسانس افزایش می یابد. اسانس در حفره های زیر کوتیکول ساخته و ذخیره می شود. برگها 2 تا 7/2 درصد و گلها 4 تا 6% اسانس دارند، معمولا” فاقد اسانس می باشند.
به طور متوسط ، مقدار اسانس در اندامهای هوایی گیاه 1 تا 5/1 درصد گزارش سده است. ترکیبات تشکیل دهنده اسانس به بیش از 20 نوع می رسد که مهمترین آنها «منتول» (40 تا 60%)می باشد. بیشترین مقدار «منتول»، در اسانس استخراج شده از برگهای جوان وجود دارد.
اسانس گلها مقدار کمی «منتول» دارد و مهمترین ترکیب آن را «منتوفوران»(10تا12%) تشکیل می دهد. از مواد دیگر اسانس نعناع، می توان از «منتون»(به مقدار 15تا 25%)،« پیپریتون» (به مقدار1/0تا 5/1درصد) ، «پولگون»(بیشتر در برگهای جوان وجود دارد) ، «پنن»،«سابینن»،«سینئول»و «متیل استات» نام برد.
مردم بسیاری از کشور ها گیاه نعناع گربه ای معطر را می شناخته و از آن به عنوان یک گیاه دارویی ارزشمند و همچنین گیاهی ادویه ای استفاده می کردند.
کلمه کاتاریا از لغت لاتین کت به معنی گربه گرفته شده است. در بعضی کشور ها به این گیاه علف گربه (مانند سنبل الطیب) گفته می شود. زیرا گربه سانان (اعم از اهلی و وحشی) علاقه زیادی به بوی این گیاه داشته و به سمت آن کشیده می شوند. پس از نزدیک شدن، روی گیاه می غلتند و با اشتیاق فراوان آن را می بلعند. بعضی معتقدند گربه ها بیماری های خود را با این گیاه مداوا می کنند.
از این گیاه برای تنظیم قاعدگی و کاهش درد های ناشی از آن استفاده می شود. حشرات را از خود می راند، از این رو در مزارع کشت طبیعی، از آن به عنوان یک گیاه حفاظتی بر علیه حمله برخی آفات استفاده می شود.
پیکر رویشی نعناع گربه ای معطر خاصیت دارویی دارد. مواد موثره این گیاه ضد دل درد و آرام بخش است. یکی از محققین معتقد است که عصاره این گیاه سبب فعال شدن هورمون های جوانی در انسان می شود.
کشیدن برگ های نعناع گربه ای معطر (مانند سیگار) شادی خاصی به انسان داده و فرد مصرف کننده را دچار آشفته بینی و هزیان گویی می کند. علت این حالت را وجود ترکیب های نپتالاکتون در برگ های این گیاه می دانند. در بعضی کشور ها از مواد موثره این گیاه نوشابه های مفرح و شادی بخش تهیه می شود.
گل های نعناع گربه ای سبب افزایش عسل شده و کیفیت آن را بهبود می بخشد. این گیاه در بسیاری از کشور های اروپایی در سطوح وسیعی کشت می شود.
گیاهشناسی
نعناع گربه ای گیاهی علفی، چند ساله و متعلق به تیره نعناع است. منشاء این گیاه اروپا و آسیا گزارش شده ولی به طور گسترده ای در شمال آمریکا کشت می شود. این گیاه تقریبا در اکثر نقاط جهان می روید.
ساقه این گیاه مستقیم، چهار گوش و منشعب است و ارتفاع آن بین 60 تا 120 سانتی متر می باشد.
برگ های سبز رنگ، بیضی شکل، نوک تیز و دندانه دار است. سطح رویی برگ کرک های کوتاه و ظریفی داشته و سطح زیرین آن پوشیده از کرک های خاکستری یا مایل به سفید است. پیکره رویشی این گیاه معطر بوده و عطری شبیه لیمو دارد. گل های نعناع گربه ای معطر سفید یا مایل به زرد است که به صورت مجتمع و در قسمت انتهایی ساقه ظاهر می شود. گل ها از خرداد ماه تا شهریور ماه روی گیاهان پدیدار می شوند. دانه ها کوچک بوده و رنگ قهوه ای تیره مایل به سیاه است. وزن هزار دانه 25/0 تا 40/0 گرم است. بذور این گیاه تا پنج سال قوه رویشی مناسبی برخورداند.
پیکر رویشی نعناع گربع ای معطر، حاوی مواد موثره است که مهمترین آنها را اسانس، استرول و تانن تشکیل می دهد. مقدار اسانس 1 تا 4/1 درصد است. مهمترین ترکیبات اسانس را نپتالاکتون (به مقدار 70 تا 99 درصد) تشکیل می دهد. از دیگر ترکیب های موجود در اسانس می توان اسید نپتالیک، دی هیدرونپتالاکتون، کامفور و بتا کاریوفیلن را نام برد. یکی از واریته های معروف این گونه واریته سیتریودورا است که اسانس آن غنی از سیترال، سیترونلال، ژرانیول، نرول، لیمونن و اسید والریک می باشد.
خواص دارویی
نیازهای اکولوژیکی
این گیاه اگر چه می تواند خشکی را تا حدی تحمل کند ولی در طول رویش به آب کافی نیاز دارد. در مناطقی که میزان بارندگی سالانه 400 تا 1300 میلی متر است این گیاه به صورت دیم کاشته می شود.
خاک های بیمه سنگین و حاوی ترکیب های آلی که رطوبت را در خود حفظ می کنند خاک های مناسبی برای کشت این گیاه هستند. این گیاه را می توان در خاک هایی با پی اچ بین 9/4 تا 5/7 کشت کرد.
تناوب کشت
نعناع گربه ای معطر را با هر گیاهی می توان تناوب کشت کرد.
مواد و عناصر غذایی مورد نیاز
وجود مواد آلی در خاک و همچنین مقادیر مناسب ازت، فسفر و پتاس نقش مهمی در افزایش عملکرد محصول نعناع گربه ای معطر دارد. فسفرف پتاس و مقداری از ازت مورد نیاز گیاه باید در فصل پاییز، هنگام آماده زمین به خاک اضافه شود. باقیمانده ازت مورد نیاز گیاه نیز باید اوائل بهار به صورت سرک همراه با آبیاری در اختیار گیاه قرار گیرد.
استفاده از کود های سبز در خاک های سبک در افزایش عملکرد محصول و مواد موثره آن تاثیر دارد.
آماده سازی خاک
در فصل پاییز پس از برداشت محصول قبل، کود حیوانی و کود شیمیایی مورد نیاز گیاه به خاک اضافه شده و سپس با انجام شخم عمیق ( به عمق 40 تا 45 سانتی متر) با خاک مخلوط می شود. اوائل بهار پس از تسطیح زمین، باید بستر خاک را برای کشت گیاه آماده کرد.
تاریخ و فواصل کشت
زمان مناسب برای کشت مستقیم نعناع گربه ای اوائل بهار (فروردین ماه) می باشد. فاصله ردیف های کشت 50 تا 70 سانتی متر مناسب بوده و برای هر هکتار زمین به 5/1 تا 2 کیلو گرم بذر با کیفیت مناسب نیاز است. در کاشت غیر مستقیم، اوائل فروردین بذر ها در خزانه هوای آزاد در ردیف هایی به فاصله 30 تا 40 سانتی متر کشت می شوند. عمق بذر هنگام کاشت باید 5/1 تا 2 سانتی متر باشد.
اواخر بهار (اواخر خرداد ماه) زمان مناسبی برای انتقال نشاء ها به زمین اصلی است.
فاصله ردیف های کاشت در زمیت اصلی 50 تا 70 سانتی متر و فاصله دو بوته روی ردیف نیز 30 تا 40 سانتی متر باید در نظر گرفته شود.
زمان مناسب برای تکثیر رویشی نعناع گربه ای معطر اوائل پاییز (اواخر شهریور – اوائل مهرماه) می باشد.
روش کاشت
کاشت نعناع گربه ای معطر توسط بذر و یا به صورت رویشی انجام می شود.
کاشت توسط بذر به دو روش مستقیم و غیر مستقیم انجام می گیرد.
کشت مستقیم: کشت این گیاهدر سطح کم به طور مستقیم انجام می شود. در این روش بذور به صورت ردیفی و در فواصل مناسب کشت می شوند. آبیاری مناسب بلافاصله پس از کاشت به منظور یکنواختی در جوانه زنی بذر ها ضروری است.
کشت غیر مستقیم: در سطوح وسیع کشت از این روش برای ازدیاد این گیاه استفاده می شود. در زمان مناسب بذور را در خزانه هوای آزاد که بستر آن به همین منظور تهیه شده است، کشت می کنند. ابیاری منظم و وجین علف های هرز سطح خزانه، در رویش بذور و رشد نشاء ها بسیار موثر می باشد. در زمان مناسب نشاء ها را باید به زمین اصلی منتقل نموده و بلافاصله آبیاری کرد.
تکثیر رویشی: تکثیر رویشی از طریق تقسیم بوته انجام می شود. بوته های دو تا سه ساله سالم و فاقد هر گونه آلودگی قارچی یا میکروبی را از زمین خارج می کنند. هر بوته را به سه تا چهار قسمت تقسیم و سپس آنها را در زمین اصلی کشت می کنند.
چون تکثیر رویشی این گیاه وقت گیر است و هزینه زیادی را تحمل می کند، از این روش خیلی کم و فقط در سطوح کم کشت استفاده می شود.
مراقبت و نگهداری
وجین علف های هرز سطح خزانه در رشد و نمو گیاهان بسیار موثر است. پس از انتقال نشاء ها به زمین اصلی چنانچه گیاهان تحت هرس مناسبی قرار گیرند، در تولید شاخه های فرعی و افزایش عملکرد محصول بسیار موثر است. از این رو بهتر است پس از تشکیل شاخه های جدید و با تولید جوانه اقدام به قطع آنها گردد. در این حالت گیاهانی انبوه و متراکم تولید می شود.
اضافه کردن عناصری مانند فسفر و پتاس در فصل پاییز در رویش و افزایش عملکرد پیکر رویشی در سال بعد بسیار موثر است.
تاکنون آفت یا بیماری خاصی روی این گیاه گزارش نشده است.
برداشت محصول
گیاهان در مرحله گل دهی کامل از بیشترین مقدار مواد موثره برخورداند. در سال اول رویش می توان محصول را یکبار آن هم در مرحله گل دهی برداشت کرد. از سال دوم به بعد با توجه به شرایط اقلیمی و وضعیت کاشت می توان دو یا حتی سه بار محصول را برداشت کرد. پس از براشت بلافاصله باید آنها را خشک کرد. در سایه و یا خشک کن های الکتریکی می توان برای خشک کردن محصول استفاده کرد. چنانچه از خشک کن الکتریکی استفاده شود، دما نباید نباید از 30 درجه سانتی گراد بیشتر باشد. نسبت اندام تازه به خشک در گیاه نعناع گربه ای معطر سه تا پنج به یک است.
از سال دوم به بعد بیشترین عملکرد پیکره رویشی حاصل می شود. از سال چهارم به بعد نیز عملکرد محصول کاسته می شود. میزان عملکرد پیکره رویشی خشک از سال دوم به بعد 5/1 تا 6/2 تن در هکتار است.
چنانچه گیاهان برای تولید بذر کشت شده باشند، نباید اقدام به برداشت پیکره رویشی آنها نمود. میزان عملکرد بذر 500 تا 600 کیلو گرم در هکتار می باشد.
سایت ژینکو ،سایتی مربوط به گیاهان دارویی و کشاورزی زیر نظر شقایق کلهر،عضو نظام مهندسی کشاورزی استان قزوین،فارغ التحصیل رشته ی تولیدات گیاهان دارویی و معطر در مقطع کارشناسی ازدانشگاه بین المللی امام خمینی اداره میشود
چگونه از شر جوشهای روی باسنتان خلاص شوید
کاشت و داشت و برداشت خشخاش
دلایل لاغری مفرط و راههای رفع آن
همه چیز درباره گیاه بابونه گاوچشم
خواص درمانی و پرورش گیاه لاله عباسی
انواع روشهای کشت رویشی
در چه صورت می توانیم از آرایشگر خود شکایت کنیم؟
پرونده ملکی, مشاوره دعاوی حقوقی, موسسه حقوقی, وکیل دعاوی ملکی آیا مستاجر اماکن تجاری می تواند ملک مورد استفاده را به دیگری اجاره دهد؟
طلاق به علت زگیل تناسلی چگونه است؟
همه چیز درباره حضانت فرزندان!
الزام به تمکین زوجه (زن) و همه چیز در مورد آن
علت خشکی پوست و راههای درمان آن!
