مرکبات

 ​

پرورش مرکبات در جنوب چین و هندوچین به­ویژه جنوب ویتنام از 2400 سال پیش از میلاد مسیح آغاز شده است. بنابر نشانه­های تاریخی، عبری­ها از سده بیستم پیش از میلاد با مرکبات آشنایی داشته­اند. از کناره­های جنوبی دریای مازندران به عنوان دومین کانون گسترش کشت مرکبات نام برده می­شود.
در جنگ­های صلیبی مرکبات از کشورهای کناره جنوبی دریای مدیترانه به اروپا برده شده است. ترنج یا بادرنگ اولین میوه شناخته شده مرکبات در ایران است که براساس نوشته­های ”تیوفراستوس” گیاه­شناس یونانی از 300 سال پیش از میلاد مسیح در منطقه شوش و شوشتر کاشته می­شده است. نارنج، لیمو ترش و لیمو عمانی در حدود 1200 تا 1300 سال پیش و توسط اعراب به ایران آورده شده است. درخت پرتقال به احتمال زیاد در قرن 16 میلادی توسط پرتغالی­ها از اروپا به ایران آورده شده است و به این دلیل آن را پرتقال نامیده اند.
کشت اقتصادی مرکبات در ایران از 300 سال پیش در شمال کشور آغاز شده و به جنوب کشور رفته است.
تولید مرکبات در جهان امروز از اهمیت بسزائی برخوردار است یکی از منابع بسیار مهم تولید ثروت ، مبادلات تجاری و اشتغال بکار ساکنین حدود125 کشورمرکبات خیز جهان شده است.
مرکبات یکی از با صرفه ترین میوه ها برای تولیدکنندگان آن میباشد زیرا تا آنجائی که شرایط آب وهوا اجازه میدهد غیر مرکبات چیز دیگری بچشم نمیخورد . مرکبات امروزه در جهان جنبه صنعتی بسیار مهمی را حائز گردیده و منبع پردرآمدی برای کشورهای تولیدکننده آن میباشد .     امروزه تجارت جهانی طیف گسترده ای از کالاها و خدمات را در برگرفته که در آن محصولات کشاورزی دارای مقبولیت ویژه ای است. بسیاری از کشورهای جهان بدلیــل بهره مندی از شرایط اقلیمی مناسب ،‌تولیدکننده انواع محصولات کشاورزی بوده و از راه صدور آن با بدست آوردن میلیاردها دلار در آمد ارزی ، بخشی از نیازهای وارداتی خود را تامین میکنند.

پیشنهاد انواع مرکبات برای پرورش

• لیموترش سبز: Bearss و Rangpur
• پرتقال ترش: Bouquet de Fleurs و Seville
• گریپ فروت: Red Blush (گوشت صورتی) ، Marsh Seedless (گوشت سفید) ، Star Ruby (گوشت قرمز)
• نارنگی: Clementine و Satsuma
• نارنگی یافا: Minneola و Orlando
• پرتقال شیرین: Valencia و Bloodو Navel

از تمام قسمت­های مرکبات شامل گل، پوست میوه و درون میوه استفاده می­شود. از گل مرکبات عطر و  مربا (بهار نارنج) تهیه می­شود. از پوست پرتقال هم مربا تهیه می­شود و هم از آن اسانس به دست می­آید. از پوست هر تن مرکبات 4 تا 5 لیتر اسانس به دست می­آید (بسته به نوع میوه مقدار آن فرق می­کند). از بذر مرکبات روغن صنعتی استخراج می­شود که در صنایع هواپیمایی از آن استفاده می­شود. میوه مرکبات به صورت تازه مصرف می­شود، آب میوه، کنسانتره و نکتار نیز از آن تهیه می­شود.
انواع مرکبات
از سال 1309 تاکنون بالغ بر150 رقم پرتقال، نارنگی، لیمو شیرین، گریپ فروت، بادرنگ، لیمو­ترش و دورگه­های آنها به کشور وارد شده که پس ازانجام آزمایش­های مقدماتی و مقایسه ارقام در ایستگاههای پژوهشی، رقم­های مناسب برای نقاط گوناگون انتخاب و معرفی می شوند. رقم­های انتخاب شده در سه منطقه مرکبات کاری کشور شامل نوار ساحلی دریای خزر (گیلان ، مازندران وگلستان)، نواحی مرکزی (فارس، کرمان، کرمانشاه، ایلام، کهکیلویه و بویراحمد و یزد) و سواحل خلیج فارس و دریای عمان (خوزستان، بوشهر، هرمزگان و سیستان و بلوچستان) کاشته شده است و انجام آزمایش­های مقدماتی و مقایسه ارقام درحال حاضر بر روی تعدادی از ارقام که از سال 1379 به بعد وارد گردیده ادامه دارد .
انتخاب پایه و پیوندک مناسب هر منطقه و عاری بودن از بیماریهای ویروسی، شبه ویروسی و مایکوپلاسمایی در پرورش و تولید بهینه این محصول نقش بسیار مهمی را بازی می کند زیرا وجود بیش از 30 بیماری ویروسی و 70 بیماری فیزیولوژیکی، قارچی، ژنتیکی در مرکبات که به وسیله حشرات، پیوندک و وسایل مکانیکی آلوده منتقل و منتشر می شوند موجبات مرگ درختان و کاهش چشمگیر محصول را فراهم می سازند .

ویژگی­های مهمترین ارقام مرکبات در ایران:

پرتقال Citrus sinensis

​

واشنگتن ناول ( Washington navel )

این پرتقال مادر بسیاری از پرتقالهای نافدار دنیا است. میوه آن درشت و درصورت سالم وعاری بودن درختان از بیماریهای ویروسی وزن هرمیوه به 500 گرم میرسد ودرحد معمولی از 200 گرم کمتر نیست . جزء ارقام زودرس میباشد، قدرت نگهداری میوه های آن روی درخت خوب و ریزش ندارد . بسیار حساس به خشکی وحرارت زیاد درمواقع ظهور گل وبستن میوه میباشد. بهمین دلیل دربسیاری ازمناطق مرکبات خیز جنوب کشور نمیتواند محصول خوب با کیفیت بالاتولید نماید.

تامسون ناول (Thompson navel )

یکی از ارقام انتخابی برای شمال ایران است. میوه تامسون ناول در مقایسه با پرتقال واشنگتن ناول نسبتاً  کوچک، کشیده مخروطی ، پوست نازک و صاف است.رنگ پوست آن کم رنگتر از واشنگتن ناول، پره ها گوشتی ولی پر آب تر از واشنگتن ناول است خوش عطر وطعم ، بدون بذر ومقاوم درمقابل سرما و 20 –15 روز زودتر از واشنگتن ناول می‌رسد .

برای خواندن ادامه مطلب کاشت و پرورش انواع مرکبات کلیک کنید.

 ​

سالانه ۳ میلیون تن از انواع مختلف مرکبات تنها در شمال ایران تولید می‌شود. با احتساب برداشت جنوب کشور، ایران به پنجمین کشور تولیدکننده‌ی مرکبات جهان تبدیل شده است. میزان تولید و کیفیت میوه این درختان به مدیریت و جلوگیری از سرایت علف‌های هرز مرکبات به باغات بستگی دارد. زیرا درختان آن‌ها نسبت به حضور یک رقیب دیگر در دریافت مواد معدنی و خاک شدیدا حساس هستند.

برای کنترل علف‌های هرزمرکبات باید ابتدا انواع آن را بشناسید و از فراوانی و نیاز آن‌ها آگاه باشید. بطور مثال اینکه علف هرز باغ شما از نوع یکساله است یا دائمی و چه فصلی فصل رشد آن است. همچنین اینکه بهترین روش مبارزه با رویش آن چیست.

مثلا علف‌های چندساله‌ای مانند قیاق و پنجه مرغی را می‌توان قبل از کاشت نهال به راحتی کنترل کرد و از هزینه‌های بعدی جلوگیری کرد.

علف هرز مرکبات چیست؟

علف هرز از جمله گیاهانی هستند که خارج از مکان اصلی خود و ناخواسته در هر محل دیگری شروع به رویش می‌کنند. این مسئله موجب می‎‌شود در اهداف و نیازمندی های انسان اختلال ایجاد شود. خسارت‌هایی که علف‌های هرز در باغات و مزارع ایجاد می‌کنند، مواردی مثل افزایش بیماری‌های گیاهان، کاهش کیفیت محصول، ایجاد مشکل در برداشت محصول، تبدیل شدن به پناهگاهی برای جانوران موذی و تولید مواد سمی است. به همین دلیل نیز همواره کشاورزان در صدد از بین بردن این گیاهان از زمین کشاورزی خود هستند.

علف‌های هرز را میتوان رقیب سرسخت محصولات زراعی و باغات میوه علی الخصوص مرکبات دانست. علت موفقیت علف‌های هرز در رقابت با دیگر گیاهان برای جذب آب و منابع       غذایی خاک، به عواملی از جمله، رشد سریع و گسترده، توانایی آللوپاتی (دگر آسیبی) و تداوم دامنه حضور در زمین‌های زراعی بسته است.

نکته: آللوپاتی یعنی گیاهی با تولید سم در بخشی از اندام خود، به گیاهان و درختان اطرافش آسیب جدی وارد کند.

در هر اقلیمی بسته به آب و هوا و گیاهانی که بیشتر وجود دارد، علف‌های هرز مشخصی رشد می‌کند. البته تنوع علف‌های هرز بسیار زیاد است. به طوری که تقریبا در ازای هر اقلیم و محصول کشاورزی چندین نوع علف هرز مزاحم می‌روید. با این وجود روش کنترل آن‌ها بسیار شبیه به هم است. اما شدت و ضعف این کار به ارزیابی از نوع و خسارت علف هرز، شرایط منطقه و علایق خود صاحب باغ بستگی دارد.

علف‌های هرز ناخواسته در هر محل دیگری شروع به رویش می‌کنند

شایع‌ترین علف‌های هرز در سطح ایران و جهان

شناخت گونه‌های مختلف علف‌های هرز و اینکه در چه شرایطی، چه نوعی از آن رشد بیشتر و گسترده‌تری می‌یابد به نحوه‌ی مبارزه با آن‌ها کمک شایانی می‌کند. در اینجا به توضیحاتی اجمالی درباره‌ی گونه‌های علف‌های هرزی که در ایران و جهان شایع هستند می‌پردازیم

:بیشترین علف‌های هرزی که در کشورمان ایران یافت می‌شوند

علف‌های هرز جنوب کشور: حلقه، خرقه، مَرغ، قیاق، اویارسلام، ورگ و خارشتر

علف‌های هرز شمال کشور: مَرغ، پیچک، اویارسلام، قیاق، گندجارو، نی، تمشک، سوروف و پنیرک

علف هرز سوروف

​

سوروف از خانواده گندمیان و کشیده برگ‌ها است. ارتفاعش از ۳۰ سانتی متر تا ۱۵۰ سانتی متر نیز می‌رسد. در طیف وسیعی از انواع خاک‌ها رشد می‌کند؛ اما خاک‌های با ازت زیاد را بهتر ترجیح می‌دهد. در زبان فارسی با نام‌های سوروف، دانه ترنگ، راخ پات، راخ پاتی و ورمز شناخته می‌شود.

این گیاه از نظر خسارت به محصولات، در زمره سومین گیاه هرز زیان آور جهان محسوب می‌شود. سوروف یک گیاه یکساله و رطوبت دوست است و به گرمای بالایی نیاز دارد، تا حدی که درجه حرارت محبوب آن ۳۲ تا ۳۷ درجه سانتی گراد است. همین دلیل رشد آن در اواسط بهار آغاز می‌شود.

برای خواندن ادامه مطلب نحوه کنترل علفهای هرز مرکبات + شایع ترین علفهای هرز ایران کلیک کنید.